Een gebouw beschermt het bodemarchief

Bij de ontdekking van de vindplaats, een compleet Romeins fort (een castellum), met bijbehorende vicus, kade, werkplaatsen en omliggende landschap werd besloten de resten in situ te behouden. Tegelijkertijd was een sterke wens iets te doen met de bijzondere vondst van De Meern 1, een exceptioneel goed bewaard Romeins schip dat op een paar kilometer van het castellum werd gevonden en opgegraven.

Na veel nadenken ontstond rond 2006 een wild idee: een moderne herbouw van het Romeinse castellum óp de plek van het oorspronkelijke fort. Op zo’n manier gebouwd dat het de Romeinse resten in de grond zou beschermen. Een gebouw dat niet alleen ruimte zou bieden aan De Meern 1 met bijbehorend museum, maar ook aan een theater, een restaurant en een stadsboerderij. Het idee nam vorm aan en werd tussen 2013 en 2015 gerealiseerd.

Om het bodemarchief te beschermen kon er niet zomaar gebouwd worden. Het ontwerp moest rekening houden met de kwetsbare resten in de grond. Allereerst werd een grote laag zand opgebracht. Daarop werden de wallen van het fort gebouwd uit lichtgewicht tunnelelementen van zes meter breed, gefundeerd op stelcon-platen, waarbinnen ruimte ontstond voor museum, stallen en kantoren. Door het relatief lage gewicht en deze innovatieve bouwmethode, bleef, en blijft, de archeologie in de bodem beschermd. Centraal in het nieuwe Castellum was een groot paviljoen, dat ruim genoeg moest zijn voor de huisvesting van het 25 meter lange Romeinse schip, een restaurant en een theaterzaal. Alleen hier zijn vier kleine opgravingen uitgevoerd om ruimte te bieden aan vier grote heipalen. In 2015 gingen de deuren open van Castellum Hoge Woerd, met daarin het Museum Hoge Woerd.

Deze innovatieve manier van lichte bouw op een archeologische vindplaats, die tegelijk het verhaal van die vindplaats in museale vorm vertelt, is tot op de dag van vandaag innovatief te noemen. Net als de naadloze samenwerking van vier verschillende partners binnen het gebouw.

Niet alleen maar kijken

Toen de vaste opstelling van het museum bedacht werd, werd besloten ook op dit vlak na te denken over innovatie. Centraal is de presentatie van De Meern 1 op een golf van glas. Tot dat moment was dat nog nooit gedaan, maar na lang zoeken werd een producent gevonden die het aandurfde. Hiermee komt het schip van de grond los en ‘zweeft’ het in de ruimte. Of beter gezegd, vaart het in de ruimte.

Voor de rest van de vaste opstelling werd gekozen voor een combinatie van traditionele vitrines met vondsten, digitale interactieve elementen en objecten waar je zelf met je handen aan kan zitten. Niet alleen maar kijken, maar doen en voelen. De expositie in het noordwestkwadrant van het Castellum kreeg indertijd een 5-sterren recensie in de Wetenschapsbijlage van de NRC.

Soundgame

De meest recente, innovatieve toevoeging aan het aanbod van het museum is een interactieve soundgame. In dit spel loop je door het Romeinse landschap rond het fort, waar je een mysterie moet oplossen. Je hoort soundscapes die je terugbrengen naar de Romeinse tijd. Na iedere soundscape kies je zelf de volgende locatie. Zo creëer je jouw eigen avontuur.

Het bijzondere is dat alle locaties gebaseerd zijn op archeologische bevindingen. Het badhuis, de Romeinse weg, de smederij, de principia, het zijn allemaal plekken waarvan we weten dat die op díe plek lagen in de Romeinse tijd. Door het spel op die locaties te spelen, de soundscapes dáár te horen, breng je het onzichtbare archeologische verleden tot leven. Door ook alle objecten die in het verhaal een rol spelen, te baseren op de collectie van het museum, wordt ook direct een link met de vaste opstelling gemaakt.

In dit project zijn bestaande elementen, zoals soundscapes, routes en een interactief verhaal, op innovatieve wijze met elkaar verbonden waardoor iets nieuws ontstaat. Het concept ervan biedt tal  van mogelijkheden voor het beleefbaar maken van andere, onzichtbare archeologische locaties.